Bonus!

In het weekblad Elsevier van een paar weken terug stond een verhaal over de grootste acht ICT-mislukkingen van de afgelopen jaren. In totaal zou 1,5 miljard euro verloren zijn gegaan. Tel daar nog de 2,5 miljard euro aan budgetoverschrijdingen bij op van andere, net niet mislukte projecten, en een groot deel van de bezuinigingen die het huidige kabinet aan het doorvoeren is, zou niet meer nodig zijn. Hoe dat allemaal kan gebeuren?

Volgens Elsevier is de basis van alle ellende, de manier waarop er in Nederland en Europa grote projecten worden aanbesteed. En dat heeft het weekblad goed gezien. Ik zal u wat meer details geven. Lees en huiver. En als iemand er naar vraagt: u heeft het niet van mij. Het hele spel begint wanneer een minister besluit dat er iets groots moet worden geautomatiseerd. Hij maakt budget vrij en geeft opdracht aan een ambtenaar om een document te produceren waarin wordt beschreven wat er moet worden gemaakt en aan welke eisen het bedrijf moet voldoen die uiteindelijk de opdracht krijgt. De ambtenaar besteedt dat uit aan een extern bureau waarmee het eerste halve miljoen al is uitgegeven. Na ongeveer een jaar is het document klaar, wordt het gepubliceerd en kunnen geïnteresseerde bedrijven zich inschrijven.

De bedoeling is dat dit eerlijk gebeurt, want het bedrijf dat de meeste punten scoort en de voordeligste aanbieding doet, krijgt uiteindelijk de opdracht. En daar gaat het dus echt mis. Er is in Nederland een klein groepje van drie grote ICT-bedrijven die binnen een paar uur klaar zijn met de aanbesteding. Zij vullen overal ‘ja’ in, ook als het niet helemaal waar is, en hebben de rest van de informatie standaard in de kast liggen. Een van die drie grote bedrijven wint altijd de aanbesteding en gaat aan de slag. Al snel blijkt dat ze hebben gejokt over wat ze kunnen, over de planningen en over de prijs. Er ontstaat een impasse, het werk stagneert en de volgende twee jaar discussieert men vooral over de vraag waarom het niet loopt zoals het zou moeten lopen. De ambtenaren beginnen geen juridische procedure omdat de drie ICT-bedrijven over de betere advocaten beschikken en omdat ze inmiddels zijn gaan geloven dat het aan hen zelf ligt. Na nog een jaar is er een nieuwe minister die een heel ander programma heeft. Eind goed al goed. Het ICT-bedrijf wordt van de klus afgehaald en kan zich warm gaan lopen voor de volgende aanbesteding. De aandeelhouders zijn tevreden en de Raden van Bestuur krijgen een interessante bonus. Die komt dan wel weer in de economie terecht. Hopen we. 

Peter van Druenen